Poëzie


Judith Herzbergs Bijvangst: gedichten

Haar gedichten zijn zo alledaags, haar woorden zo gewoon, haar taal zo zeer gebruiksvoorwerp en zonder allure, dat niet goed valt te snappen dat het aankomt. Judith Herzberg bedient zich weliswaar van rijm, vooral van binnenrijm en klankrijm, ze schuwt de

Verder lezen


Het gaat in Hyperion niet om wissewasjes

Eind 1943 werden 100.000 dichtbundels van Hölderlin als kerstcadeautje naar soldaten aan het Oostfront gestuurd. Hoe zijn deze hooggestemde gedichten  te rijmen met het grootschalig geweld, de onvoorstelbare honger, de gruwelijke kou, de eindeloze executies en de beestachtige wreedheden met alleen al een miljoen burgerslachtoffers in het dan nog steeds belegerde Leningrad?

Verder lezen


Jules Deelder: banaal en verheven

De Bijbel is een heel goed boek, aldus de openingsregel van Jules Deelders nieuwe bundel. Dat is waar, hoewel ik moet bekennen dat ik de eerste keer al in Deuteronomium bleef steken. Soms moet je even doorbijten

Verder lezen


Maria van Daalens Hotel

Van Daalens poezie is ernstig en hoog gegrepen, een gooi naar de Kern van het Bestaan met metafysische allure. Er spreekt fascinatie uit met het sterflijke, al te sterflijke lichaam

Verder lezen


Nachoem Wijnberg. Staren naar een dobber

Er zijn weinig Nederlandse gedichten die zo uit de lucht komen vallen als de gedichten van Nachoem Wijnberg. Contextloos zijn ze, nauwelijks onder een noemer te vangen, tot poezie gestolde asielzoekers die hun afkomst vergeten zijn en nergens een verblij

Verder lezen


Hugo Claus: Oprecht rechtop klaargestoomd

De dood leidt tot beschouwelijkheid, de liefde tot doen. Vandaar dat veel poezie zich tussen de polen van sombere bespiegeling en lyrische vitaliteit beweegt. De gedichten van Hugo Claus zijn daar een goed voorbeeld van. Alleen de titel a

Verder lezen


Joke van Leeuwen: onbestemd aan de douane

Het heeft iets overrompelends om een poeziebundel te beginnen met een gedicht dat Aankomsthal heet. Daarmee maak je in 1 klap een vliegveld van je hele bundel, met alle associaties die dat bij je oproept. Op een vliegveld ligt de hele wereld aan je

Verder lezen


Van vervreemding naar ontheemding

Van Marissings poezie wilde uitleggen dat een rijk man uit de aangeboden stoelen de grootste fauteuil kiest, zonder tijd te verliezen met komplimenten en dat een winkelmeisje altijd opgewekt moet kijken en de klanten toelachen.

Verder lezen


De mond is een waaigat

De poezie van Esther Jansma beweegt zich tussen twee polen. Aan de ene kant vind je familie-omstandigheden, met daarin centraal de nauwelijks te bevatten dood van een jong kind. Hier staan ook gedichten die soms doen denken aan Eva Gerlach: in sterke bee

Verder lezen


Anton Korteweg. Bloesems van ironie

Toon: Berustend melancholiek. Onderwerp: Een man wordt ouder. Boodschap: Keep smiling – dan valt het mee. Aldus zou je in enkele woorden de poezie van Korteweg kunnen kenschetsen, de dichtende directeur van

Verder lezen


Judith Herbergs verraderlijk alledaagse poezie

De toegankelijkheid van Herzbergs poezie doet je bijna vergeten hoe geraffineerd haar taalgebruik is. Schrijf maar eens een gedicht over iemand die kanker krijgt (of iets anders). Dan moet je wel van bijzonder goeden huize zijn om er niet een larmoyant

Verder lezen


Komrij: tot gas zult gij wederkeren

Komrij is de grootste pleitbezorger van de Nederlandse poezie, met zijn onvermoeibaar bloemlezen en zijn geengageerde commentaar. Jarenlang leek de dichter Komrij echter de nar van de Nederlandse verskunst.

Verder lezen


Nachoem Wijnberg: langzaam en zacht

Wat is langzaam en zacht? Op deze vage en wat melancholieke vraag, opgeroepen door de titel van Nachoem Wijnbergs bundel, is in het gedicht lang lichte avond een even vaag en onbestemd antwoord te vinden

Verder lezen


Rutger Kopland: Niet omdat er antwoorden zijn.

Rutger Kopland, OVER HET VERLANGEN NAAR EEN SIGARET. Het was beslist fijner in Nederland toen er nog otters waren en de kalfjes vrolijk bij hun moeder in de wei dartelden. Voor een cent kon je een pepermuntje kopen en ’s avonds kon je nog over straat.

Verder lezen


Pope’s Essay on Man: zoals het is, is het goed.

Net als Laurence Sterne leed Alexander Pope aan de tering. Maar bij hem werd op jeugdige leeftijd het ruggenmerg aangetast, zodat hij een bochel kreeg, niet meer groeide en een corset moest dragen. In de weinig zachtzinnige polemieken van zijn tijd heette

Verder lezen


H.C. ten Berge, Oesters & gestoofde pot.

Wie het de laatste tijd niet meer zo goed kan volgen in de Nederlandse poezie mag opgelucht ademhalen. Er is weer een nieuwe H.C. ten Berge. Ten Berge was in de jaren zeventig en tachtig een toonaangevend dichter. Acht jaar geleden echter bundelde hij zij

Verder lezen

Filosofie


Een straatnaam voor Mary Wollstonecraft!

Mary Wollstonecraft bepleitte gemengd onderwijs voor jongens en meisjes, gelijkheid voor de wet en politieke rechten voor vrouwen. Ze was een held en het is krankzinnig dat in Nederland zelfs niet één straatnaam naar haar is vernoemd.

Verder lezen


De ongrijpbare Macchiavelli

De reputatie van Macchiavelli (1469-1527) is niet best. Zo verwijst een Engelse uitdrukking voor de duivel, the old Nick, naar zijn voornaam. En de verlichte koning Frederik de Grote bekritiseerde in Antimacchiavel (1740) zijn pleidooi voor rücksichtloze machtspolitiek.

Verder lezen


Rechten van mens en plant: over Thomas Paine en Mancuso

Wereldwijd staan de mensenrechten onder druk en ook die rechten zelf worden ter discussie gesteld. Zien we niet telkens hoe deze westerse waarden, zo klinkt het in China en elders, ten onrechte als iets universeels aan anderen worden opgedrongen? Wie denken Europa en Noord-Amerika wel dat ze zijn om met hun  imperialistische verleden anderen de maat te nemen?

Verder lezen


Hoe Fransen over Duitsers denken

Nu de Britten van Europa wegdrijven in winters gekrakeel richt het oude continent zich noodgedwongen weer op zichzelf. En in het herformuleren van wat Europa is staat de Frans-Duitse as onvermijdelijk centraal. Want het DNA van de Europese gedachte schuil

Verder lezen


Edmund Burke was voor behouden en corrigeren

Een handvol sprinkhanen aan de rand van een weiland maakt soms meer lawaai dan duizend daar liggende, vredig herkauwende koeien. Met dat geruststellende beeld zet de filosoof Edmund Burke de rumoerige Engelse aanhangers van de Franse Revolutie weg. Die re

Verder lezen


Arnold Heumakers over de esthetische revolutie

Zo gauw we het over kunst hebben, er iets aan beleven of het maken, worden we als marionetten door de romantici bewogen. Van boze blogger tot professor in de kunstgeschiedenis en van kunstjournalist tot webdesigner, van dichter tot gedrogeerd bezoeker op

Verder lezen


Opnieuw het geval Nietzsche

Temidden van gruwelen in de loopgraven van de Eerste Wereldoorlog deden zich wonderlijke ogenblikken van verbroedering voor. Zo kon men de latere dichter en kunsthistoricus Herbert Read eens in geanimeerd gesprek aantreffen met een krijgsgevangen gemaa

Verder lezen


Habermas en het publieke domein

Niet echt sexy, die titel. En ook andere boektitels van de Duitse filosoof Jurgen Habermas (1929) zijn in beton gegoten. Alsof hij het erom doet, denk je na lezing van De structuurverandering van het publieke domein, zijn officiele debuut uit 1962

Verder lezen


Hegel en de wilde jaren van de filosofie

Hegels revolutionaire gezindheid, vrijheidsliefde en gedweep met Rousseau kunnen verbazing wekken. In 1831 sterft de beroemde filosoof immers als vertegenwoordiger en gunsteling van de Pruisische staat en als een toonbeeld van politiek en filo

Verder lezen


Vragen die moeilijk te verteren zijn

Food Philosophy is een Amerikaans boek; als er al eens concreet iets op tafel verschijnt is het een hamburger, een donut of de kalkoen bij Thanksgiving. Dat illustreert onbedoeld iets wat Kaplan zijdelings aanroert, namelijk hoezeer de culturele achtergro

Verder lezen


Antisemitisme

Waar filosofen polemiseren, doet het verstand vaak een stapje terug. Dat kan de wijsbegeerte nog wel eens tot voordeel strekken, met al haar abstractie, redelijkheid en theorievorming. Vanuit die gedachte stelde de Schelling-kenner Steffen Dietzsch een bl

Verder lezen


Het is oud of het is contemporary art.

Kunstenaars kunnen ons bewust maken van de positie waarin de blik van de ander je dwingt. Zo poseerde Cindy Sherman in haar Untitled Film Stills als huisvrouw, maitresse of highschool girl. Het verzet tegen de door anderen opgelegde eigen identiteit begin

Verder lezen


Antichrist en Afgodenschemering

Is Nietzsche een klassiek denker? Zo ziet hij er wel uit: de ernstige blik en de haargroei op zijn gezicht in de vorm van zware wenkbrauwen en een indrukwekkende snor zijn geknipt voor die rol. Beter dan de aanblik van Immanuel Kant, die veel wegheeft van

Verder lezen


Coornhert

Coornhert raadde de overheid aan dwangarbeid in te stellen als roeien op de galeien en graafwerk in de duinen of bij droogmakerijen. Ook dienden er gevangenissen te komen waarin leeglopers en schurken een ambacht moesten uitoefenen; spelden maken, vlech

Verder lezen


Friedrich Nietzsche: nalatenschap

De uitstekend vertaalde Nagelaten fragmenten zijn niet het eigenlijke hoofdwerk, maar wel een laboratorium, een atelier, een biografie, een encephalogram, een vuilnisvat en een schatkist. Als we niet oppassen

Verder lezen


Vossius en Hugo de Groot

Op de leeftijd waarop nu jongens en meisjes voor het eerst op een brommer mogen rijden had de in 1583 geboren Hugo de Groot al het een en ander achter de rug. Vanaf zijn achtste schreef hij poezie in het latijn, op zijn elfde begon hij een letterenstud

Verder lezen


Schopenhauer en 2 boeken over ethiek

Arthur Schopenhauer moest lang op erkenning wachten. De filosofen uit zijn tijd liepen achter de overschatte Hegel aan en de geleerden aan de universiteit waren te afgunstig om zijn genie op waarde te schatten. Geleerden, klaagde de grote denker, bezien h

Verder lezen

Overige


Het einde van de natuur. En van ons.

Veel schrijvers verzetten zich tegen de menselijke superioriteit waarvan dieren op grote schaal slachtoffer worden. Wat echter opvalt in de vloedgolf van boeken over mens, dier en plant is het kinderlijke vertrouwen in de goedheid van die natuur.  Waarom …

Verder lezen


Tijdelijk afscheid van het korset.

Amelia Rauser beschrijft in The Age of Undress hoe vrouwen uit de hogere kringen zich aan het eind van de achttiende eeuw in danszalen, theaters en salons als levende standbeelden begonnen te vertonen met lange, los vallende witte gewaden. Die waren

Verder lezen


50 jaar Woodstock: love, peace, rain & drugs

Het hoosde van de regen. Er was niet genoeg te eten, mensen graasden als een oudtestamentische sprinkhanenzwerm rauwe mais van de velden. Er waren veel te weinig toiletten voor de meer dan 400.000 bezoekers. De stroomkabels kwamen bloot te liggen. Onder h

Verder lezen


Heinrich Heine. Idealist zonder ideologie

Toen Heinrich Heine tien jaar in Parijs woonde, vergiftigde hij de papegaai van zijn vrouw. Eindelijk zou de doodzieke schrijver verlost zijn van het gekrijs, en thuis de aandacht krijgen die tot dusverre naar die rotvogel was uitgegaan…

Verder lezen


Laurence Sterne: en pakt het meisje bij haar…

De Sentimental Journey van Sterne is geen Tristam Shandy, maar het is ook behoorlijk geschift. Er komen geen geheel zwarte of witte bladzijden en rare opsommingen in voor, er verschijnt slechts 1 afbeelding in, van des schrijvers familiewapen met een

Verder lezen


Peter Burkes Grote Mannen Verhaal

Is Peter Burke een vos of een egel? In het huidige tijdsgewricht hangen in elk geval onvermijdelijk twee vragen boven een boek als dit, als roofvogels boven een vallei in de avondzon. Komen er vrouwen in voor en in hoeverre spelen andere culturen dan de westerse een rol bij het verschijnsel van de Grote Geleerde, de polymath?

Verder lezen


Hoe Luther het licht zag

Christelijke naastenliefde is niet het eerste waar je bij Luther aan denkt. Toen de Duitse boeren in opstand kwamen in het revolutionaire klimaat dat hij zelf had helpen veroorzaken, noemde hij ze dolle honden. Hij riep op hen tegen de grond te slaan, te

Verder lezen


Houellebecqs Schopenhauer

De meest opvallende denker in Houellebecqs oeuvre is Arthur Schopenhauer en gezien zijn mismoedige inschatting van de menselijke soort hoeft dat niet te verbazen. Voor de mooi formulerende Schopenhauer is leven immers lijden en zi

Verder lezen


Duurzaam geworstel

Weinigen bekruipt, zo gok ik, een schuldgevoel bij het doortrekken, maar in de tijd dat het water-gespoelde toilet in opkomst was lag dat soms nog anders. Zo maakte de Engelse reiziger en landbouwdeskundige Arthur Young (1741-1820) zich zorgen over het ma

Verder lezen


Umberto Eco: laatste adem

Anders dan we denken kennen we romanfiguren vaak beter dan echte mensen die we kunnen zien, stelt Umbert Eco. En het gekke is dat we de zelfmoord van Hitler in principe kunnen betwisten, maar die van Tolstois Anna Karenina niet.

Verder lezen


Bas Heijne’s Verlichting uit Zwanenburg

Goed dat Bas Heijne het moralisme niet schuwt, want een columnist zonder moraal is als een tennisspeler zonder racket; die maakt louter loze, potsierlijke gebaren. Tegelijk is de column om deze reden een lastig genre, want wie ben je als columnist om

Verder lezen


We kiezen keihard het goedkoopste vlees

Dieren zijn overal. Onder de vloer, boven onze systeemplafonds, op tafel en in het riool, verwerkt tot kleding en gekoesterd als huisdier, in bos en boek, in porno, politiek en sport, op stal en op straat, ter land, ter zee en in de lucht. Ook uit het nie

Verder lezen


Paul Valery. Gemopper op romans.

Als jong dichter mocht ik een keer iets voorlezen op de radio. Mooi hoor, zei de presentator, alleen, wat betekent het? Ik begon te stamelen en het was ook nog eens live. Had ik toen Valery gelezen, dan had ik me eruit gered. Je geeft toch ook geen samen

Verder lezen


Het gaat in Hyperion niet om wissewasjes

Eind 1943 werden 100.000 dichtbundels van Hölderlin als kerstcadeautje naar soldaten aan het Oostfront gestuurd. Hoe zijn deze hooggestemde gedichten  te rijmen met het grootschalig geweld, de onvoorstelbare honger, de gruwelijke kou, de eindeloze executies en de beestachtige wreedheden met alleen al een miljoen burgerslachtoffers in het dan nog steeds belegerde Leningrad?

Verder lezen


The Secret Life of Pets (film)

Precies, als de kat van huis is, dansen de muizen, al is de kat hier de mens en zijn die muizen een zootje bij elkaar geraapte beesten uit de buurt, waaronder zelfs een gemeen zwerfvarken dat is afgedankt door een tattooshop toen zijn huid te vol stond me

Verder lezen


Milan Kundera. Essays

Kunderas waardering voor zichzelf blijkt uit zijn Dialoog over Rabelais en de misomuizen, dat geen dialoog is, maar een interview met de criticus Guy Scapetta. Die zelfingenomenheid wordt gelukkig geregeld verdrongen door oprecht enthousiasme voor andere

Verder lezen


De bluf van een geestige stilist

Naast tijdloze stukken over De Gaulle en de identiteit van Frankrijk biedt de nieuwe bundel van historicus Wesseling essays over wijn, kaas, Karel van het Reve, maar ook veel minder aangename feiten

Verder lezen


Goethe: lakei van de hertog.

Wanneer Goethe (1749-1832) op zijn zevende hoort roddelen dat zijn vader een bastaard is, begint hij in plaats van zich daarvoor te schamen meteen te fantaseren over zijn adellijke afkomst. Dat aangeboren gevoel van superioriteit tekent zijn persoonlijkhe

Verder lezen


Vico: een toespraak

Er zijn nogal wat hoogleraren, die nooit aan hun inaugurele rede toekomen. Dat ging vroeger wel anders. De Napolitaanse professor Giambattista Vico (1688 – 1744) werd zelfs geacht elk jaar zo’n toespraak te houden

Verder lezen


Geschiedenis van de eenzaamheid

Zowel Fay Bound Alberti als Davind Vincent noemen eenzaamheid een epidemie, een verontrustend slordige constatering want als iets niet besmettelijk is, is het wel afzondering. Beiden maken zich daarnaast aan academisch imponeergedrag schuldig door een eno

Verder lezen


De dagelijkse danse macabre in media en politiek

Wie niet op tv komt bestaat niet. En al helemaal niet in de politiek. De minister-president kan het zich veroorloven te weigeren en de vicepresident van de Raad van State. Dan heb je het wel een beetje gehad, aldus Tijs van den Brink, die met Andries Knev

Verder lezen


Uit de kist: Hugo de Groot

Een ontsnapping per helikopter is altijd spectaculair maar de beroemdste vlucht uit de geschiedenis van het Nederlandse gevangeniswezen blijft vooralsnog die per boekenkist van Hugo de Groot. Het is tekenend voor de geleerdheid van deze veelzijdige bondge

Verder lezen


Ik Jan Fabre

Op een glanzende, bronzen schildpad van zeven bij vijf meter zit Jan Fabre, onberispelijk in brons gegoten, schaal 1 op1. Een opvallend zelfportret mag je wel zeggen. Het heet Searching for Utopia en de begeleidende tekst meldt keurig dat het naar het Uto

Verder lezen


Museum misere in 2003

Natuurlijk. De gemeente heeft het gedaan. En die populisten van de LPF. Het publiek in de Randstad heeft het nakijken. Waar elders wel de geslaagde verbouwing van het Van Abbe Museum plaatsvond, die mooi aansluit op de prachtige nieuwe musea in Groningen

Verder lezen


McDonalds The Death of the critic

De toneelschrijver Brendan Behan vergeleek critici eens met de gecastreerde eunuchs van een harem; ze weten hoe het gedaan wordt, ze zien het elke dag gebeuren, maar ze zijn niet in staat het zelf te doen.

Verder lezen


Kees Fens: Goede en minder goede jaren

1974 was een beroerd wijnjaar en ook de stukken van Kees Fens hielden dat jaar niet over als je af mag gaan op de zojuist van hem verschenen bloemlezing. In De hemel is naar beneden gekomen staat een keuze uit de recensies

Verder lezen


Marcel Moering in de hel van Assen

In Dis, de lang verwachte grote roman van Marcel Moring, keren de onophoudelijke slagregens uit Dantes hellekringen terug, de verwrongen types die zich op de stroom laten meevoeren, de geur van geschroeid vlees bij de shoarmatenten, zompige modderpoelen,

Verder lezen