Maarten Doorman - Recensies

Citaat van de week: In theorie is er geen verschil tussen theorie en praktijk. In praktijk wel.

Hieronder staan recensies die Maarten Doorman schreef voor o.a. NRC Handelsblad, de Volkskrant, Trouw, de Groene en Vrij Nederland. Het aantal recensies zal de komende tijd geleidelijk worden uitgebreid.

Poëzie

Vrolijkheid met de dood voor ogen. Byrons Child Harold vertaald.

Byrons drank- en drugsgebruik en bizarre uitdossingen, zijn populariteit onder vrouwen en de breed uitgemeten schandalen maakten de androgyne dichter tot een cultfiguur en tot een voorloper van laat-twintigste-eeuwse helden als David Bowie, Prince, Madonn

Tot gas zult gij wederkeren

Komrij is de grootste pleitbezorger van de Nederlandse poezie, met zijn onvermoeibaar bloemlezen en zijn geengageerde commentaar. Jarenlang leek de dichter Komrij echter de nar van de Nederlandse verskunst.

Slechte altsax aan de Seine. Gedichten van Bernlef (Niemand wint. Voor eigen rekening)

Bernlef is een meester in de verdwijnkunst en beheerst het grensgebied tussen aanwezig en afwezig in veel varianten. Een van de bekendste is die van de haperende, vervormende en vooral wegvallende herinnering ...

De kitsch van een traan

Enquist maakt veel gebruik van grote woorden, vooral om diepe emoties op te roepen: angst, radeloosheid, pijn, totaal verzet, etc

Achter klapperende ramen giert de wind.

Na een paar honderd jaar is dan toch Heinrich von Ofterdingen (1802) in het Nederlands vertaald, met als titel De blauwe bloem. Helemaal onbegrijpelijk is het niet, dat een tot voor kort zo nuchter land als het onze een tijdje

Alleen het ogenblik is oud. M. Vasalis, De oude kustlijn; Parken en Woestijnen, De vogel Phoenix, Vergezichten en gezichten.

Er kleeft iets merkwaardigs aan klassieke poezie. Sommige regels zijn zo bekend dat ze tot op de draad versleten lijken. 'Egidius waer bestu bleven' dreigt een regel te worden als 'Wilhelmus van Nassouwe'; 'Lees maar, er staat niet wat er staat' krijgt

Niet omdat er antwoorden zijn. Poezie van Kopland

Rutger Kopland, OVER HET VERLANGEN NAAR EEN SIGARET. Het was beslist fijner in Nederland toen er nog otters waren en de kalfjes vrolijk bij hun moeder in de wei dartelden. Voor een cent kon je een pepermuntje kopen en 's avonds kon je nog over straat.

Schrijven als een schilderbeest. De explosieve poezie van Hugo Claus.

De poezie van Hugo Claus maakt je soms radeloos.... Bespreking van drie bundels van Claus bij zijn 75e verjaardag: Wreed geluk; Oktober '43; Het huis van de liefde

Een dakraam in de hemel. Gedichten van Willem Jan Otten

Welkom eerste zinnen!' Aldus begint uitnodigend het eerste vers van Willem Jan Ottens nieuwe dichtbundel. H

Zoals het is, is het goed. Pope's Essay on Man

Net als Laurence Sterne leed Alexander Pope aan de tering. Maar bij hem werd op jeugdige leeftijd het ruggenmerg aangetast, zodat hij een bochel kreeg, niet meer groeide en een corset moest dragen. In de weinig zachtzinnige polemieken van zijn tijd heette

Poezie van Vroman: Zwaar dreunt het denken op het leven

Leo Vroman, bioloog en dichter, heeft zinnen herhaaldelijk vergeleken met eiwit-ketens. Maar wie zijn poezie leest is geneigd taal eerder op te vatten als een Ierse pub bij sluitingstijd. Straalbezopen haken de woorden zich aan elkaar vast en zwalkend ga

Slechte sex leidt soms tot goede poezie

'Toekomst is een vliegtuig dat vertraagd is'; Poeziebespreking in NRC Handelsblad van Arnon Grunbergs 'Liefde is business' en Serge van Duijnhovens 'Obiit in orbit'

Verbluffend eendimensionale poezie van Elly de Waard: Van cadmium lekken de bossen

k wil de naieviteit van de dichtkunst niet bespotten, die vereist moed. Dat geldt evenzeer voor Elly de Waard, die (wat je verder ook van dit werk vindt) niet bang is onderuit te gaan.

Gescalpeerd van onderaf. Hans Verhagens Triomfantelijke wandelingen. Gedichten '96-'00

Het meest uitgesproken prototype van de poezie uit de jaren zestig is Hans Verhagen. Hij is zowel een vertegenwoordiger van het dan opkomende neorealisme, als ook de hippe dichter die in de nieuwe gestalte van de poete maudit gaandeweg de teloorgang va

Poetisch snijden in een lijk. Gedichten en biografie van Gottfried Benn

Op 7 juli 1956, om 8 uur in de ochtend, stierf Gottfried Benn. De zon stond al hoog en scheen fel naar binnen. Twee maanden eerder was de aan gewrichtskanker bezweken dichter reeds figuurlijk in het zonnetje gezet. De misantroop werd toen zeventig en men

Liederrijk en jongensachtig: Poeziedebuut van Ilja Leonard Pfeijffer

Van de vierkante man, het poeziedebuut van Ilja Leonard Pfeijffer, heeft iets van een maandagochtendsandwich. Een maandagochtendsandwich bestaat uit oud brood van zaterdag maar heeft als beleg het beste van wat uit het weekeind overbleef

Botsauto in de lindeboom. H.H. ter Balkt tussen Normaal en Hoelderlin

Er zijn de laatste jaren steeds meer dichters die op niemand lijken. Maar het meest op niemand lijkt H.H. ter Balkt. Hooguit heeft hij wat ...

Zwieren met de sletpop van de rotzak. Gedichten van Lucebert

Lucebert is vanaf het begin een grimmig dichter geweest en hij is er in al die tijd niet vrolijker op geworden; "de uitgestoken hand zal ons eerst bedriegen dan bedreigen" heet het

Het voorhoofd vol wanhoop. Kale poezie van Armando. (De naam in een kamer. Een gedicht)

Alles is kort bij Armando. Zijn verhalen, zijn boeken, zijn gedichten, zijn zinnen, zijn woorden, zijn hoofdstukken. Onverwachte wendingen. Altijd klaar voor de klap. Uitdelen en incasseren gaan razendsnel in elkaar over. In De naam in een kamer,

Filosofie

Ware schoonheid van vroeger. Kunst volgens Roger Scruton.

Roger Scrutons boek 'Schoonheid' is een conservatief pamflet over kunst dat het in tijden van populisme goed doet en daarom des te gemakzuchtiger. Goed geschreven geborneerdheid.

Een Florentijn verscheurd tussen eerzucht en eenzaamheid. Over Machiavelli.

Elke tijd heeft zijn eigen vergif. De gifbeker van Sokrates was uit dollekervel bereid, Indianen uit het Amazonegebied gebruikten op hun pijlen het nu nog in de geneeskunde toegepaste curare (wurali) en het geslacht van de Borgia's bediende zich van

Bewijs dat hier geen neushoorn is. Biografie van Ludwig Wittgenstein

In de zomer van 1935 bezocht Ludwig Wittgenstein de Russische ambassadeur in Londen, op voorspraak van de vermaarde econoom Keynes. Hij was van plan om met zijn vriend en leerling Francis Skinner in de Sovjet-Unie te gaan wonen en daar voortaan eenvoudige

Nieuwe biografie van Voltaire door Ian Davidson

Voltaire was een genereuze man. Toen hij bij een weinig doordachte uitgifte van staatsobligaties doortastend zijn slag had geslagen, mocht menigeen in zijn puissante rijkdom delen...

Hamer, worst en slaapmuts. Nietzsche onderzocht en vertaald.

De Turijnse kioskhouder Fino maakte zich al een tijdje zorgen over het vreemde gedrag van de Duitse professor Nietzsche, aan wie hij een kamertje verhuurde. Toen de fervente wandelaar hem verzocht, zijn kamer als tempel in te richten, met

De aardbeving van de Romantiek. De Mellon Lectures van Isaiah Berlin.

In The Roots of Romanticism verdedigt de cultuurfilosoof en ideeenhistoricus Isaiah Berlin de these, dat de romantiek de grootste omwenteling in het denken en het leven van de westerse mens is geweest en dat alle veranderingen

Hoe het lachen ons vergaat. Le rire van Henri Bergson vertaald.

Bij de nadenkende medemens geniet lachen niet veel aanzien. Maar Henri Bergson neemt als een van de weinige filosofen het lachen serieus.

Holland in verlichte ogen. Diderot en Voltaire over Nederland.

Diderots informatie over Scheveningen bestaat voor de helft uit het gebruik aldaar, bij zwaar weer olie op de golven te gieten, waarbij plantaardige olie de voorkeur heeft boven dierlijke vetten

Verdwaald in het moeras van idee en feit. Ray Monks biografie van Bertrand Russell

Russells leven leent zich bij uitstek voor een meeslepende biografie. Hij schreef een veelzijdig werk, uiteenlopend van technische filosofie tot politieke pamfletten en fictie, hij was aristocraat en anti-militarist, raakte verschillende keren in

Kunst uit een zeepdoosje. De esthetica van Arthur Danto.

Wat is kunst? Zo'n vraag raakt je voluit in het gezicht. Niet als een vuist, maar als opspattende modder. Drie filosofen over een vraag die ons toch niet loslaat.

Het opportunisme van Heidegger en zijn apologeet Ernst Nolte

Op 30 juni 1933, kort nadat de nazi's aan de macht waren gekomen, hield Heidegger als pas benoemd rector van de Universiteit van Freiburg een redevoering. Heidegger verscheen temidden van in zwart kostuum en uniform gestoken studenten in kniebroek

Met een glas wijn in de hand het slagveld op. Safranski over de Romantiek

Ga toch scheep, filosofen! roept Nietzsche ergens uit en dat is wat Ruediger Safranski in zijn onlangs verschenen boek letterlijk Johann Gottfried Herder laat doen. Meteen... Recensie van Safransk's: Romantik. Eine deutsche Affaere.

Ik, mijzelf en mij. Een filosofische geschiedenis van het zelf.

Ik, mijzelf en mij. Jerrold Seigel: The Idea of the Self. Thought and Experience in Western Europe since the Seventeenth Century. Niets is meer heilig, behalve het individu. Want als ...

Niet beter dan dier, plant of ding. Biografie van Schopenhauer en 2 boeken over ethiek

Arthur Schopenhauer moest lang op erkenning wachten. De filosofen uit zijn tijd liepen achter de overschatte Hegel aan en de geleerden aan de universiteit waren te afgunstig om zijn genie op waarde te schatten. Geleerden, klaagde de grote denker, bezien h

Rampzalige eerlijkheid. Bernard Mandevilles De wereld gaat aan deugd ten onder

Mandeville baarde destijds opzien met zijn onlangs in vertaling verschenen De fabel van de bijen. In het leerdicht waarmee deze opstellen beginnen legt hij uit, hoe rampzalig het zou zijn als iedereen eerlijk werd. Als je namelijk beter naar een bijenkorf

Erasmus als Nederlands denker. Over opvoeding en vrije wil

Behandel de was onmiddellijk wanneer zij nog zacht is, vorm de klei wanneer die nog vochtig is, vul een nieuwe kruik met de beste wijn, verf de wol wanneer hij nog wit van de voller komt en nog geen smetten heeft opgelopen.

Goudeerlijk en onbetrouwbaar. Jean-Jacques Rousseau's Bekentenissen

Dat Jean-Jacques Rousseau (1712-1778) in de kookketel plaste van Mme Clot, was zeker een kwajongensstreek. Dat hij als leerjongen bij een graveur asperges begon te stelen, en appels en gereedschap, is onder het strenge regime van zijn meester ook wel begr

De goden zelf zijn mans genoeg. Voltaire en de Verlichting

Zelfmoordenaars sterven meest anoniem, al hebben we natuurlijk Socrates en Herman Brood. Nog zo'n uitzondering was Calas, wiens aanvankelijk weinig heroische zelfdoding door een bizarre samenloop van omstandigheden uitliep op

Overig

Dantes hel: Tranen tot aan de bilspleet

Als Dante in de Achtste Hellekring afdaalt, ziet hij de gedoemde zielen van de slijmerds rondwaren. Zij zijn in excrementen ondergedompeld en krabben onder luid gesnuif de drek van hun lijf

Durf toch drab te drinken. Geschiedenis van het koffiehuis.

Koffie is het bloed van de politiek. Dit spul, zo wisten de eerste Europese koffiedrinkers te melden, is zwart als inkt en heeft de smaak van roet, maar zij scherpt de geest en brengt mensen in gesprek over de publieke zaak. Samuel Johnson definieerde het

Plagiaat, illusie, pastiche. Catherine Belsey en Paul Claes over literatuur

Echo's echo's is een update van de versie uit 1988 en zou daarom best Echo's echo's echo's kunnen heten. Kennelijk ging dat uitgever of schrijver te ver. Het is meer een leerboek dan een betoog: het staat vol opsommingen en indelingen van hoe l

Laat de kunstkritiek niet schieten. Over Noel Carroll

In een steeds onoverzichtelijker aanbod van toneel, concerten, speelfilms, opera, cabaret, romans, dvd's, dansvoorstellingen, poezie en documentaires neemt de roep om het scheppen van orde toe. En dan gaat het niet louter om consumenteninformatie en

De troost van duistere tijden. Hoog opgetast materiaal over de hunkering naar de Middeleeuwen

Ronald van Kesterens Het verlangen naar de Middeleeuwen. De verbeelding van een historische passie.

Gullivers reizen: Mensen zijn nog erger dan Yahoos.

Een mensenvriend kun je Swift niet noemen als je De reizen van Gulliver uit hebt. Enige afstand tot de bewoners van zijn eigen land was hem althans niet vreemd. In de verre streken waar de titelheld aanspoelt valt een vergelijking met de wezens die daar l

Kunst in staat van beschuldiging. McDonalds The Death of the critic

De toneelschrijver Brendan Behan vergeleek critici eens met de gecastreerde eunuchs van een harem; ze weten hoe het gedaan wordt, ze zien het elke dag gebeuren, maar ze zijn niet in staat het zelf te doen.

Het leven van Schiller volgens Safranski

De bloedige twintigste eeuw heeft veel vermorzeld. Ook de Duitse klassieken, ooit een toonbeeld van beschaving, verdwenen onder het tapijt van de geschiedenis...

En pakt het meisje bij haar...

De Sentimental Journey van Sterne is geen Tristam Shandy, maar het is ook behoorlijk geschift. Er komen geen geheel zwarte of witte bladzijden en rare opsommingen in voor, er verschijnt slechts 1 afbeelding in, van des schrijvers familiewapen met een

Briljante combinatie van roman en pamflet. Joris van Casteren over Lelystad

In de klas spelen de kinderen een vredesconferentie tussen Amerika en de Sovjet-Unie na. Totdat iemand naar het raam rent waaronder de brandweer een fikkende prullenmand staat te blussen. Die is net in de pauze door diezelfde kinderen aangestoken.

Afrekening met foute dichters en valse profeten

Theodore Dalrymple: Profeten en charlatans. Hoe schrijvers de wereld laten zien.

Idealist zonder ideologie: Heinrich Heine

Toen Heinrich Heine tien jaar in Parijs woonde, vergiftigde hij de papegaai van zijn vrouw. Eindelijk zou de doodzieke schrijver verlost zijn van het gekrijs, en thuis de aandacht krijgen die tot dusverre naar die rotvogel was uitgegaan...

In Rome heb ik mijzelf gevonden. Tijdens het reizen ontdekt Goethe de Romantiek

Wat een levenslust, en wat een gretigheid. Menigeen zal na een dag reizen eerst zijn koffers uit willen pakken, een bad nemen en iets willen drinken, zeker na tien of twaalf uur gehobbel in een koets over de slechte wegen van de achttiende eeuw. Zo niet G

Overal opstand tegen alles. Twee tegengestelde visies op een dramatisch jaar.

Toen de Amerikaanse presidentskandidaat Robert Kennedy in 1968 de dichter Jevtoesjenko ontmoette en een toost wilde uitbrengen, stond de Rus erop volgens goed gebruik de glazen stuk te smijten. Maar Kennedy vond ze te duur en...

Liever tiener. Jon Savage: Teenage. The Creation of Youth

De gekte bereikte een hoogtepunt toen Frank Sinatra in mei 1943 in Paramount op Times Square optrad. Onder het gegil van uitzinnige pubers werden niet alleen rozen het toneel opgesmeten: The Voice kreeg nu ook een regen van panties en beha's over zich

Een plankje uit de boom hakken kost weken.

Wanhopig spoelt deze held aan op een eiland, zijn makkers dood; moederziel alleen in een grote stille wereld; verstoken van voedsel; zonder enige beschutting tegen storm, regen en felle zon, wilde of giftige dieren en wie weet kannibalen. Hij braakt zout

Goede en minder goede jaren van Fens

1974 was een beroerd wijnjaar en ook de stukken van Kees Fens hielden dat jaar niet over als je af mag gaan op de zojuist van hem verschenen bloemlezing. In De hemel is naar beneden gekomen staat een keuze uit de recensies

De hel van Assen

In Dis, de lang verwachte grote roman van Marcel Moring, keren de onophoudelijke slagregens uit Dantes hellekringen terug, de verwrongen types die zich op de stroom laten meevoeren, de geur van geschroeid vlees bij de shoarmatenten, zompige modderpoelen,

Zuurpruim keert zich tegen de redelijkheid. Dostojevski's ondergrondse.

Ik ben een zieke man ... Ik ben een boze man... Hier is geen schelm aan het woord, maar een even irritante als kwaadaardige idioot die zijn kop niet houdt. Toch blijf je luisteren, als bij een schreeuwende gek in de tram, nieuwsgierig en met de hand o